Arka i ego

Punktem wyjścia Arki i ego jest mit rajskiego ogrodu – wyobrażenie pierwotnego stanu, w którym wszystkie istoty tworzyły wspólnotę międzygatunkową, a komunikacja odbywała się poza językiem, bez narzucanych przez człowieka kategorii. Spektakl nie próbuje tego stanu rekonstruować ani idealizować. Traktuje go jako figurę utraty i projekcję współczesnej tęsknoty za „stadem” rozumianym szerzej niż wspólnota polityczna, narodowa czy ekonomiczna – stadem, które nie powstaje przez podobieństwo, lecz przez ryzykowne zbliżenie do tego, co inne.

‍Arka i ego pyta, czy możliwe są dziś formy współbycia mniej oparte na dominacji, a bardziej na obecności i uważnym byciu razem. Tak rozumiana wspólnota nie rodzi się z deklaracji, lecz z obcowania – bycia z tym, co obce i nieoswojone, co nie gwarantuje bezpieczeństwa i do czego zaprasza spektakl.

Dramaturgia i struktura przedstawienia wyrastają z improwizacji aktorskich i mają charakter kolażowy. Spektakl nie opowiada jednej linearnej historii; buduje doświadczenie afektywne i zmysłowe, w którym znaczenia powstają poprzez choreografię, muzykę, rytm i współobecność ciał.

Całość otwiera sekwencja wspólnotowej choreografii. Ciała performerów splatają się w jeden organizm: dotykają się, podnoszą, układają w zmienne konfiguracje. Ruch ma charakter organiczny i rytualny, a komunikacja odbywa się poprzez gest, oddech i napięcie mięśni. Początkowo harmonijna, sensualna choreografia stopniowo ulega deformacji: pojawiają się ruchy celowo nieporadne, nieregularne, wykrzywione. Wspólnota zaczyna się rozpadać, a ciała – obciążone workami z ziemniakami przywiązanymi do pasków, znanymi z ćwiczeń w szkołach aktorskich – tracą płynność i równowagę.

Przedstawienie prowadzone jest dalej poprzez płynnie zmieniające się przestrzenie i obrazy. Dzięki oszczędnej, funkcjonalnej scenografii – podwieszonej kości dinozaura oraz półokrągłym, białym ścianom wykorzystywanym jako ekrany projekcyjne – widzowie przenoszeni są w różne konteksty: do dżungli, na Alaskę, do poczekalni wytwórni filmowej, a także do wnętrza ludzkiego organizmu.

Na scenie pojawiają się luźno powiązane sceny z udziałem różnorodnych bohaterów – ludzkich i pozaludzkich. Szczur opowiada historię nieudanego eksperymentu stworzenia utopijnego środowiska, który mimo idealnych warunków kończy się wymieraniem gatunków. Telepatka międzygatunkowa prowadzi medytacyjną sesję wyciszenia i powrotu do ciała, zachęcając widzów do zmiany perspektywy wobec zwierząt – wycofania się z pozycji oglądu i dominacji. Kura, która dzięki temu zabiegowi odzyskuje głos, sprzeciwia się sprowadzaniu swojego istnienia do roli taniego pożywienia, przypominając o swoim ewolucyjnym pochodzeniu od dinozaurów. Królowa Elżbieta II niespodziewanie przeistacza się w Marilyn Monroe, tłumacząc procesy umierania komórkowego. Timothy Treadwell i Amy Huguenard, bohaterowie dokumentu Wernera Herzoga Grizzly Man, z entuzjazmem, ale i lękiem obserwują oraz filmują żyjące na wolności niedźwiedzie, dla których w pewnym momencie staną się jedynie kolejnym elementem łańcucha pokarmowego. To, co po nich pozostaje, to ukochana kamera – ożywiona, czująca technologia.

Wszystkie te postacie funkcjonują nie jako psychologicznie pogłębione role, lecz jako figury relacji – różne sposoby bycia człowieka wobec natury, bliskości i ryzyka. Spektakl zestawia pragnienie porozumienia z pozaludzkim światem z nieuchronnością przemocy, eksploatacji i katastrofy ekologicznej, której obrazami stają się symfonia topniejącego lodowca oraz lament wymierającego skrzypu. Próby pozawerbalnej komunikacji i marzenie o rajskim początku zostają skonfrontowane z realnym stanem świata.

‍Arka i ego nie oferuje rozwiązań ani jednoznacznych diagnoz. Funkcjonuje jako performatywny esej o wspólnocie, która nie może zostać przywrócona w prostej formie, oraz o tęsknocie za arką – figurą ocalenia i nowego początku. Arką, która nie pojawi się sama z siebie, lecz wymaga przemyślenia dotychczasowych postaw i zmiany naszego sposobu bycia wobec innych istot.