The Mind is a Still Smoke in an Endless Space

The Mind is a Still Smoke in an Endless Space to kolejny po Łabędziach, nominowanych do prestiżowej nagrody FEDORA, projekt choreograficzny Tobiasza Sebastiana Berga, rozwijający jego zainteresowanie pracą z artystami nieprofesjonalnymi oraz zderzaniem profesjonalnych strategii twórczych z doświadczeniem ciała, które dopiero wchodzi w obieg sztuki instytucjonalnej. O ile w operze Łabędzie byli to wykonawcy z alternatywną motoryką ruchu, występujący po raz pierwszy na deskach teatru, o tyle w projekcie zrealizowanym w Kigali twórcy pracowali z grupą nastoletnich tancerzy specjalizujących się w tańcach tradycyjnych, stojących u progu swojej artystycznej drogi.

Spektakl powstał w ramach zamówionych przez festiwal The East African Nights of Tolerance masterclassów, które szybko przekształciły się w intensywny, miesięczny proces warsztatowy. Praca nie ograniczała się do sali prób: równie istotnym elementem były wspólne wyjazdy w naturę, długie obserwacje krajobrazu, ćwiczenia uważności oraz rozmowy prowadzone poza kontekstem stricte tanecznym. Twórcy świadomie poszerzali pole pracy choreograficznej, traktując ciało nie tylko jako narzędzie ekspresji, lecz jako medium relacji z otoczeniem – ludzkim i pozaludzkim.

Jednym z kluczowych narzędzi procesu stała się praca ze snami i wyobraźnią. Tancerze zapraszani byli do dzielenia się obrazami sennymi, intuicyjnymi skojarzeniami i osobistymi narracjami dotyczącymi natury, zagrożenia, trwania i przemijania. Materiał ten – efemeryczny, fragmentaryczny, często niespójny – stał się punktem wyjścia do budowania ruchu: nie jako ilustracji, lecz jako fizycznego zapisu stanów wewnętrznych, napięć i lęków, a także do konstruowania tekstu scenicznego. Sen funkcjonuje tu jako przestrzeń wspólna, przekraczająca różnice językowe i kulturowe, a zarazem jako narzędzie oporu wobec racjonalnego, kolonizującego spojrzenia na świat.

The Mind is a Still Smoke in an Endless Space dotyka tematu odmiennych, kulturowo uwarunkowanych sposobów postrzegania natury: jako zasobu, jako sacrum, jako przestrzeni życia i zagrożenia jednocześnie. Równocześnie spektakl buduje pole współdzielonej nadziei – kruchej, ale uporczywej – na ocalenie świata naturalnego przed destrukcyjnym działaniem człowieka. Nie jest to jednak opowieść ekologiczna wprost ani ilustracyjny manifest. Choreografia powstaje z napięcia między lokalnym doświadczeniem tancerzy a globalnym językiem kryzysu klimatycznego, między tradycją a współczesnością, między wspólnotą a indywidualnym przeżyciem.

Efektem tego procesu jest spektakl, który nie tyle „pokazuje” temat, ile wyłania się z relacji: długotrwałej, opartej na zaufaniu pracy, uważnym słuchaniu i gotowości, by choreografia rodziła się z czasu spędzonego razem. Umysł – jak dym dryfujący w nieskończonej przestrzeni – pozostaje tu w stanie zawieszenia: podatny na gwałtowne podmuchy chaosu, ale też zdolny miękko podążać za subtelnym ruchem powietrza, przyjmując jego kształt. Dym nie oznacza zniszczenia, lecz stan przejściowy – coś, co unosi się między ciałem a przestrzenią, między myślą a ruchem, między tym, co lokalne, a tym, co wspólne.