Życie intymne Jarosława

Życie intymne Jarosława to opowieść o jednej z najbardziej niejednoznacznych i poruszających relacji w historii polskiej kultury XX wieku – o miłości Jarosława Iwaszkiewicza do młodszego o niemal czterdzieści lat Jerzego Błeszyńskiego. Iwaszkiewicz – pisarz, dyplomata i polityk – oraz Błeszyński – robotnik spoza świata elit – poznają się, gdy obaj mają rodziny i dzieci. Ich związek od początku naznaczony jest nierównowagą i zależnością, potęgowaną przez fakt, że Jerzy choruje na gruźlicę. Spektakl śledzi tę relację od obsesyjnej namiętności, przez zazdrość, odrzucenie i upokorzenie, aż po momenty czułości, empatii i wspólnego trwania wobec choroby i śmierci.

Przedstawienie powstało na bazie szerokiego researchu historycznego. Jego podstawowym materiałem dramaturgicznym są listy Iwaszkiewicza do Błeszyńskiego oraz zapiski z Dzienników – dokumenty bezprecedensowe w polskiej literaturze. Ukazują one homoerotyczne relacje pisarza w całej ich złożoności: od idealizacji i duchowego uniesienia, przez wstyd i lęk przed utratą kontroli, po ekonomiczną zależność i autokreację. Spektakl wpisuje tę historię w szerszy kontekst rewizji historii queeru w Polsce, szczególnie w latach 50. – okresie systemowego wyparcia i represjonowania nieheteronormatywnych doświadczeń.

Dramaturgia inspirowana jest swoistym „śledztwem”, jakie Iwaszkiewicz prowadzi po śmierci Błeszyńskiego. W dziennikach i listach do nieżyjącego już kochanka obsesyjnie próbuje on zrekonstruować prawdę o relacji: o uczciwości Jerzego, jego kłamstwach, równoległych romansach z kobietami i mężczyznami, a także o motywacjach ekonomicznych i emocjonalnych. Spotyka się z osobami, które znały Błeszyńskiego, porównuje relacje, zapisuje sprzeczności i rekonstruuje możliwe wersje wydarzeń.

Konstrukcja spektaklu podporządkowana jest niemożliwej do domknięcia potrzebie poznania prawdy oraz procesowi żałoby. Przedstawienie rozpoczyna się sceną w kostnicy, już po śmierci Jerzego, a dalsza narracja rozwija się w formie retrospekcji, w których pamięć, fantazja i podejrzenie zaczynają ze sobą konkurować. Istotnym chwytem dramaturgicznym jest również rozszczepienie postaci Jerzego Błeszyńskiego na trzy wcielenia – zabieg ujawniający wielowarstwowość figury ukochanego oraz mechanizm nieustannego „zszywania” obrazu z fragmentów, które nie chcą się domknąć.

Ważnym elementem narracji jest perspektywa Anny Iwaszkiewicz, znana z jej korespondencji i zapisków. Jej obecność pozwala zobaczyć relację jako trójkąt miłości, współodpowiedzialności i codziennej organizacji życia. Anna nie jest tu ani „tą trzecią”, ani jedynie figurą zdradzonej żony – z czułością i wyrozumiałością współtworzy skomplikowaną sieć zależności, stabilizując relację i ujawniając jej wymiar długiego trwania: emocjonalny, logistyczny i egzystencjalny.

W tle tej historii obecna jest także relacja formacyjna – więź Jarosława Iwaszkiewicza z Karolem Szymanowskim, jednym z najważniejszych kompozytorów polskiego modernizmu i jego ukochanym wujem. W strukturę spektaklu wplecione są fragmenty powieści Szymanowskiego Efebos – inspirowanej Ucztą Platona i mającej jawnie homoerotyczny charakter. Wprowadzają one do spektaklu refleksję nad normą, naturą, pięknem i „anormalnością”, a także nad wpływem katolicyzmu na kulturowe postrzeganie homoseksualności, stanowiąc kontrapunkt dla intymnej materii zapisków Iwaszkiewicza.

‍Życie intymne Jarosława to poetycka, nielinearna opowieść o miłości, cielesności i przemijaniu; o pragnieniu bliskości wykraczającym poza normy społeczne, wiek, role i konwencje. Spektakl nie upraszcza tej relacji – pokazuje jednocześnie czułość i przemoc emocjonalną, idealizację i rozczarowanie, pożądanie i lęk, pragnienie „czystej” więzi oraz nieusuwalną cielesność. Stawia pytania o granice intymności, cenę ukrywania tożsamości oraz o to, w jaki sposób literatura i sztuka mogą stać się przestrzenią sublimacji, ucieczki – albo ocalenia.